Son nefesini secdede veren Osmanlı mütefekkiri Babanzâde Ahmet Naim, geride bıraktığı son derece önemli eserlere rağmen bugün yeterince tanınmıyor. Babanzâde Ahmet Naim, son dönem Osmanlı entelektüelleri arasında öne çıkan isimlerden. Mutlakiyet, meşrutiyet ve Cumhuriyet dönmelerini yaşamış bir münevverin bakış açısı, geçmişi ve bugünü okuma ihtiyacında olanlara yeni ufuklar çizebilir.
Ahmet Naim, köklü bir Osmanlı ailesinin çocuğu olarak Bağdat’ta dünyaya gelir. Galatasaray Sultanisi ve Mülkiye Mektebi’nden ardında parlak bir iz bırakarak mezun olur. Son derece modern bir eğitim alsa da bugüne kalan çalışmaları İslami ilimler alanına hasrettiği yılların ürünü. Babanzâde, şerh ettiği Buhari Muhtasarı Tecrîd-i Sarih ve bu tercümenin girişine yazdığı hadis usulü hakkındaki mukaddimesiyle haklı bir şöhrete kavuşur. Arapça ve hadis eğitimini kendi gayretleri ile tamamlayan Ahmet Naim Bey’in hadis ilmine alanında orijinal eserler verecek kadar vâkıf olması, hayatını daha titiz okumayı gerektiriyor. Babanzâde, Arapçayı o kadar ilerletiyor ki Mehmet Akif ve Darülfünun müderrislerinden Mehmet Şevket Bey’le birlikte dönemin Arap edebiyatında meşhur üç isminden biri kabul ediliyor. Bu üçlünün sık sık Beyazıt’ta bir çay bahçesinde buluşarak bir yandan Arapça eserler bir yandan politik gelişmeleri takip etmek için Fransızca yayın yapan Le Temps gazetesini okudukları hatıralara yansımış detaylardan sadece biri.
Memuriyet hayatına Maarif Nezareti’nde başlayan Babanzâde Ahmet Naim, 1919 yılında Darülfünun rektörlüğüne tayin ediliyor ve 1933’te yapılan reformla okuldan atılana kadar Darülfünun’da ders vermeye devam ediyor. Siyasi yorumları, ilmî birikimi ve kültürel donanımı ile Osmanlı toplumunda gelenekle bağlarını muhafaza eden bir kültürün oluşmasına katkıda bulunan Ahmet Naim Bey, felsefe alanındaki çalışmaları ile de biliniyor.
Babanzâde ile İstiklal Şairimiz Mehmet Akif arasında çok derin bir dostluk olduğu aşikâr. Bu iki dost vefatlarından sonra da ayrılmıyor, Akif, kendisinden iki yıl önce, 1934’te hayatını kaybeden ‘hacı baba’sının yanına defnediliyor. Her iki ismi de yakından tanıyanlara göre Akif, politikada, edebiyatta ve dinî konularda Babanzâde’den çok etkilenmiştir. İkilinin arasındaki muhabbet o kadar büyüktür ki Akif, Naim Bey’e layık görmediği için bir türlü kendisine şiir ithaf edemez. Mısır’da yazdığı Secde şiirini beğenmesi kaydıyla Ahmet Naim’e takdim edecektir lakin Naim Bey’in cevabı gecikince beğenmediğini hükmederek ithafsız yayımlatır kitabı.
Hayatı boyunca entelektüel manada önemli eserler veren Ahmet Naim Bey, vefatından sonra da yaşarken olduğu gibi hak ettiğinin çok gerisinde bir teveccüh görüyor. Hüseyin Hansu’nun hazırladığı Babanzâde Ahmet Naim biyografisi, bu manada önemli bir eser. Kitap, Naim Bey’in ailesi, eğitimi, şahsiyeti, fikirleri ve siyasi mücadelesi hakkında kısa bilgiler içeriyor.
4 haziran 2007
