Edebiyatçı, yayıncı ve eleştirmenlere “Torunlarınız bugünlerde yazılan hangi kitaplardan haberdar olur sizce?” diye sorduk. İşte sonuçlar:Her yıl binlerce yeni kitap basılmasına rağmen Türk halkı hâlâ az okuyan milletler kategorisindeki yerini muhafaza ediyor. Bir ‘çok satanlar’ sıralamamız var elbette. Ancak erbabı, ‘kaldırım kitapları’ndan oluşan bu listeye pek itibar etmiyor. Her kütüphanede kendine yer bulan abideleşmiş klasikler; Tolstoy, Dostoyevski, Balzac gibi kendi gitmiş eserleri kalmış yadigâr isimlerin imzasını taşıyor. Türk edebiyatından bahsediyorsak şiirde divan şairlerinden beri epeyce yol alındığı açık. Roman severlerin de bir çırpıda sayıvereceği pek çok eser var. Araba Sevdası, Mai ve Siyah, Felatun Bey ve Rakım Efendi, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Huzur ve Saatleri Ayarlama Enstitüsü Yaklaşık yüz yıllık mazisi olan bu eserlerin Türk edebiyatının klasikleri olduğuna kimsenin itirazı olmasa gerek.
Peki, bugünden geleceğe hangi eserler kalır acaba? Bugünün yetişkinlerini kütüphanesinden hangi eserler devredecek torunlarına? Bu çalışmanın yapılma sebebi işte bu soru. Cevabı edebiyat dünyasına yakın duran isimlerden almak istedik. Ve onlarcasının kapısını çaldık. Aldığımız karşılık bazen heyecanımızdan şüphe etmemize sebep olsa da neticede istenen bir tahminden ibaretti. Muhataplarımızın bazıları ‘beni affedin’ demekle yetinirken, ‘birinin adını versem öteki arkadaşlarım darılır’ diyen de oldu, ‘kıymeti bilinmedikten sonra 5 değil 50 eser de kalsa manası yok’ diyen de.
Aşağıdaki liste ise cevap vermeyi kabul edenlerin tahminleriyle ortaya çıktı. Onlar temenni ile karışık fikirlerini belirtti, biz de listenin adını kendimizce ‘Geleceğin Klasikleri’ koyduk. Yüz yıl sonraya sadece ve mutlaka bunlar kalacak demek cüretkârlığında bulunmayacağız elbette. Ne bunu söylemeye hakkımız ne de böyle bir niyetimiz var. Sadece bugünün yetişkinleri torunlarının kütüphanesinde hangi kitapları görmek ister diye merak ettik. Ve merakımızın peşine düştük. Uzunca bir zamana yayılan görüşme trafiği ortaya koydu ki edebiyatçı, yazar ve yayıncılar 1970 ve sonrası ile sınırladığımız günümüz Türk edebiyatı hakkında konuşmaya hazır değil. Bu kararsızlık ortaya konulan eserlerden mi kaynaklanıyordu acaba?
Zaman Gazetesi Kültür Editörü Ali Çolak’ın cevabı ‘hayır!’ Ona göre verecek isim bulunamamasının sebebi iyi eser olmaması değil. Bilakis çok sayıda iyi kitap var. Suskunluk yanılma korkusundan kaynaklanıyor. “Zaman çok hızlı geçiyor, eritip tüketiyor. İçinde bulunduğumuz zaman için konuşmak bile zorken bizim yaşamayacağımız bir çağ hakkında söz söylemek ürkütücü geliyor” Çolak’a. Çünkü yazı toplumsal şartlar içinde şekilleniyor. Bugün verilen eserlerin gelecekte belki de en fazla bugünün toplumsal ortamı kadar anlaşılacağı kanaatinde. Çinlilerin kızdıkları insanlara “ilginç zamanlara kalasın” diye beddua ettiklerini hatırlatıyor Çolak. Bizim yaptığımız da ilginç zamanlara dair düşünmelerini istemek. Bir nevi Çin işkencesi yani. Şiir konusunda daha cesur Çolak. Kötü şiirin daha yazıldığı yıllarda elendiğini düşünüyor zira. Listesi de ağırlıklı olarak şiir kitaplarından oluşuyor zaten.
Konuşmayı reddetmeyen ama isim vermekte zorlanan bir diğer isimse Ahmet Turan Alkan. Uzun uzun düşünmesinin sebebi okuyucu davranışına güvenilemeyecek olması. “Klasikleri büyük ölçüde eleştirmenler tayin ettiği için Orhan Pamuk’un kalacağını tahmin etmek zor değil.” diyor ve buna “bildiğimiz tarzını muhafaza ettiği sürece” kaydıyla Mustafa Kutlu’yu ekliyor. İhsan Deniz ve Rasim Özdenören kendi kitaplarını da adaylar arasında sıralayanlardan. Ayşe Kulin’se Sevdalinka ve Köprü için bir temenni parantezi açıyor sözlerinin sonunda. Bir de Elif Şafak gibi sıralamayı bugünün klasiklerinden oluşturanlar var tabii. Bu listelerin değişmeyen ismi ise Ahmet Hamdi Tanpınar. En farklı 5’li ise Radikal Gazetesi’nden Cem Erciyes’e ait. İleride hele de yüz yıl sonra okunacak kitapları şimdiden bilmek için ‘edebiyat sihirbazı’ ya da ‘sanat gurusu’ gibi olmayacak özelliklere sahip olmak gerek Erciyes’e göre. Olmayacak işler peşinde koşmanın fanteziden öte anlamı yok. “Madem böyle bir listeyi oyuna kaçmadan, şansımıza güvenmeden hazırlamak mümkün değil, öyleyse işin heyecanını artırmak gerek.” diye düşünen Erciyes ‘şansını zorlayarak’ son birkaç yıl içinde çıkan kitaplardan beş tanesi için atmış zarını.
Sözü bunca uzattıktan sonra eklenebilecek birkaç şey var: Satış rakamları aksini söylese de söz kalıcılığa gelince best-seller’in manası kalmıyor. Lakin usulüne, üslubuna güvenerek ‘bunu da herkes okur canım’ diyecek eserleri bir çırpıda sıralamak da zor. Son olarak 15 listeden 7’sinde yer bulan Orhan Pamuk için de bir şeyler demek gerek. Yapı Kredi Yayınları’ndan Selahattin Özpalabıyıklar’ın da dikkat çektiği gibi bütün o dersini iyi çalışmış best-seller yazarı özelliğine rağmen, hatta belki de asıl bu yüzden, Orhan Pamuk yarına kalacak gibi görünüyor. Yani 100 yıl sonra da Pamuk’tan kurtuluş yok
YÜZ YIL SONRAYA KİM KALIR?
OSMAN AKINAY
AGORA Kitaplığı Yayın Yön. / Sadece Orhan Pamuk
ELİF ŞAFAK – YAZAR
Saatleri Ayarlama Enstitüsü / A.Hamdi Tanpınar
Kiralık Konak / Yakup Kadri Karaosmanoğlu
Tutunamayanlar / Oğuz Atay
Sultan Hamid Düşerken / Nahid Sırrı Örik
Dokuzuncu Hariciye Koğuşu / Peyami Safa
ÖMER LEKESİZ-ELEŞTİRMEN
Matmazel Noralia’nın Koltuğu / Peyami Safa
Saatleri Ayarlama Enstitüsü / Ahmet Hamdi Tanpınar
Tutunamayanlar / Oğuz Atay
Gün Doğmadan / Sezai Karakoç
Büyü’sün Yaz! / Hilmi Yavuz
SELAHATTİN ÖZPALABIYIKLAR YAPI KREDİ Yayınevi-Editör
Hilmi Yavuz’un şiirleri
Enis Batur’un denemeleri
İhsan Oktay Anar’ın romanları
Kara Kitap / Orhan Pamuk
Bir Düğün Gecesi / Adalet Ağaoğlu
NİHAT TUNA İLETİŞİM Yayınları Yayın Yönetmeni
Benim Adım Kırmızı / Orhan Pamuk
Cevdet Bey ve Oğulları / Orhan Pamuk
Tutunamayanlar / Oğuz Atay
Yaban / Yakup Kadri Karaosmanoğlu
Küçük Ağa / Tarık Buğra
RASİM ÖZDENÖREN-YAZAR
Cahit Zarifoğlu / Sezai Karakoç ve kendisi
EROL KILINÇ Ötüken Neşriyat Editör
Bayrak ve Na’t şiirleri / Arif Nihat Asya
Dokuzuncu Hariciye Koğuşu / Peyami Safa
Zemheri Kuyusu / Metin Savaş
Safahat / Mehmet Akif Ersoy
Uzun Çarşının Uluları / Mitat Enç
AHMET TURAN ALKAN-YAZAR
Mustafa Kutlu
Orhan Pamuk
SADIK YALSIZUÇANLAR-YAZAR
Şiirler / Cahit Zarifoğlu
Yaşamak / Cahit Zarifoğlu
Hızırla 40 saat / Sezai Karakoç
Hikâyeler 1 / Sezai Karakoç
Korkuyu Beklerken / Oğuz Atay
İHSAN DENİZ-ŞAİR
Gün Doğmadan / Sezai Karakoç
Çile / Necip Fazıl Kısakürek
Toplu Şiirler / İlhan Berk
Yedi Güzel Adam / Cahit Zarifoğlu
Buz ve Fire / İhsan Deniz
ERDEM BEYAZIT-YAZAR
Gün Doğmadan / Sezai Karakoç
Şiirler / Cahit Zarifoğlu
Hikayeler / Rasim Özdenören
Hikayeler / Mustafa Kutlu
Sessiz Ev / Orhan Pamuk
CİHAN AKTAŞ-YAZAR
Saatleri Ayarlama Enstitüsü / Ahmet Hamdi Tanpınar
Esir Şehrin İnsanları / Kemal Tahir
Cevdet Bey ve Oğulları / Orhan Pamuk
Sevgili Arsız Ölüm / Latife Tekin
Viva La Muerte / Alev Alatlı
AYŞE KULİN-YAZAR
Emir Bey ve Kızları / Ayla Kutlu
Benim Adım Kırmızı / Orhan Pamuk
Uzak Noktalara Doğru / Cemil Kavukçu
Kendi Çağıma Elveda / Murathan Mungan
Bit Palas / Elif Şafak
CEM ERCİYES- EDİTÖR
Tol / Murat Uyurkulak
Sarmaşık / Şebnem İşigüzel
Piri / Faruk Duman
Bit Palas / Elif Şafak
Tanrı Kimseyi Duymuyor / Özen Yula
29 mayıs 2006
