Osmanlı’da saray sadece devletin yönetildiği yer değil; aynı zamanda kültürün, hayat tarzının da inşa merkezi. Enderun’un, haremin tam zamanlı mektep vazifesi görmesi yetmiyor, saray dışında üretilen sanat ve edebiyat eserleri de kaçmıyor gözden. Şairler şiirlerini daha mürekkebi kurumadan huzura taşıyor. Ressamlar takdir görmek için en güzel eserlerini sultana takdim ediyor. Saray merkezli bir zevk ve seviye böyle oluşuyor. Sanatın gelişmesi için sanatkârın himaye edilmesi şart. Osmanlı sarayı, bihakkın yerine getiriyor bu vazifeyi… TBMM Millî Saraylar Daire Başkanlığı’nın Dolmabahçe Sarayı’nda geçen hafta açtığı Padişahın Ressam Kulları Sergisi, bu himayenin küçük bir tezahürü sadece.
Türk ressamların saraya ‘kulları, bendeleri’ imzasıyla takdim ettikleri tablolar; sanat, kültür, siyaset ve elbette tarih okuması için zengin malzeme içeriyor. Lale Devri’nden itibaren Batı’yı kültürel manada tanımaya başlayan Osmanlı elitinin tercihleri, kültür hayatının yeni bir yola girmesiyle neticeleniyor. 18’inci asrın sonlarında minyatür, resim karşısında itibar yitirmeye başlamışbile. Üçüncü Selim döneminden itibaren saray, resimden yana tercihini açıkça ortaya koyuyor zaten. Mühendishane-i Berri Hümâyun’da resim dersini müfredata alınmasıyla geri dönüşü imkânsız bire yola giriliyor. Asker mekteplerine de yayılan bu eğitim sayesinde ‘Asker Ressamlar’ yetişmeye başlıyor. O dönem sanatçıları, suret tasvirinin önündeki set henüz aşıl(a)madığı için manzara ressamı olarak geçiyor tarihe. Padişahların himayesi aralıksız sürse de resmin gelişmesindeki en büyük pay, şüphesiz kendisi de ressam olan Sultan Abdülaziz’e ait.
Saray koleksiyonu oluşturmaya başlayan padişahlar, resim sanatına tartışmasız bir itibar kazandırıyor. Şeker Ahmed Paşa, Hoca Alirıza, Osman Hamdi Bey gibi isimlerin hazırladığı zemin üzerinde yetişen ressamların kısa zamanda ne kadar büyük mesafe katettikleri eserleri üzerinden kolaylıkla izlenebiliyor.
İhtişam ve Tevazu üst başlığıyla açılan sergide daha çok Sultan Abdülaziz ve İkinci Abdülhamid döneminde yetişmiş ikinci ve üçüncü nesil ressamların eserleri bulunuyor. Türk resminin ilk temsilcileri Osman Nuri ve Şeker Ahmed paşalarla, Süleyman Seyyid, Osman Hamdi, Ahmed Emin beyler gibi önemli isimlerle onların yetiştirdiği sanatçılara ait 40 tablo, Dolmabahçe Sanat Galerisi’nde 25 Haziran’a kadar ziyarete açık.
4 haziran 2012
